KONKURS NA KONCEPCJĘ UPAMIĘTNIENIA OFIAR ZBRODNI WAWERSKIEJ Z DNIA 27 GRUDNIA 1939 ROKU W WARSZAWIE

Upamiętnienie składa się z 11 prostopadłościennych tablic tworzących osiową kompozycję opartą na trzech planach. 

Plan pierwszy stanowi istniejący sarkofag. Jego centralne ustawienie i forma harmonijnie wpisuje się w projektowane założenie.

Drugi plan tworzy 10 prostopadłościennych elementów z okładziną kamienną. Od frontu umieszczone zostały arkusze ze stali kortenowskiej z wyciętymi sylwetkami. Kompozycja i kontur postaci oddają moment tuż przed rozstrzelaniem, kiedy skazanych ustawiano w szeregu po 10 osób. Zróżnicowanie sylwetek symbolizuje porażającą niesprawiedliwość zbrodni i podkreśla, że ofiarami byli przy-padkowi, niewinni ludzie – mężczyźni w wieku od 16 do 70 lat, o różnym pochodzeniu i wyznaniu. Ustawienie prostopadłościanów sprawia, że mijając sarkofag, kamienne bloki nakładają się na siebie w perspektywie tworząc sym-boliczny mur pamięci. Wrażenie potęguje fakt, że sylwetki oddają naturalną wielkość postaci ludzkiej. 

Przechodząc za rząd elementów z sylwetkami znajdujemy się wewnątrz wydzielonej przestrzeni upamiętnienia. Od strony wejścia do parku (południowy-zachód) wygradza ją wizualnie 10 prostopadłościanów z sylwetkami. Natomiast od strony posesji przy ul. Błękitnej (północny-wschód) granicę przestrzeni wyzna-cza ustawiona centralnie kamienna tablica z główną inskrypcją będąca trzecim planem założenia. Za nią zaplanowano nasadzenia przesłaniające istniejące zabudowania. 

Wizualnie wydzielona przestrzeń upamiętnienia stanowi miejsce, gdzie można zapoznać się z historią Zbrodni Wawerskiej oraz oddać cześć zamordowanym. Na kamiennych tablicach stanowiących tył elementów z sylwetkami umieszczone są wygrawerowane inskrypcje zawierające imiona, nazwiska i symbole religijne wszystkich 107 ofiar. Możliwe jest też umieszczenie not biograficznych i historii związanej z wydarzeniem. Nawierzchnia za tablicami z upamiętnieniem ofiar tworzy prostokątny plac umożliwiający m.in. ułożenie kwiatów i zniczy pod każdym z elementów. Na osi placu zaprojektowano wysuniętą poza obrys placu posadzkę na rzucie półokręgu wydzielającą dodatkowo przestrzeń wokół tablicy z główną inskrypcją.

Projektowana nawierzchnia utwardzona łączy istniejące ścieżki w parku oraz projektowany plac, przy którym ustawione są tablice upamiętniające.

Oś kompozycyjna nowego założenia stanowi kontynuację istniejącej osi parku, na której oparty jest układ przestrzenny zaprojektowany przez Ewę Śliwińską. Symetria i osiowość założenia nadają projektowanemu upamiętnieniu powagi i monumentalności.

PROJEKT UZYSKAŁ II MIEJSCE W KONKURSIE

Inwestor: Instytut Pamięci Narodowej

Data: 2023

Funkcja: Upamiętniająca

Powierzchnia zabudowy: <200 m²

Lokalizacja: Warszawa, woj. mazowieckie

Zespół autorski: Helena Kułak,  Jakub Cap